ห้างขายยาอังกฤษ(ตรางู) “British Dispensary” (2435)

กรุงเทพฯ พ.ศ. 2435 – น.พ.โธมัส เฮย์วาร์ด เฮส์ ขณะนั้นเป็น ผอ.โรงพยาบาลบางรัก (ปัจจุบันคือ ร.พ.เลิดสิน) ได้ร่วมทุนกับ น.พ.ปีเตอร์ กาแวน เปิดร้านขายยา โดยใช้ชื่อว่า “British Dispensary” ตั้งอยู่ที่ปากตรอกโรงภาษีข้าม ใช้เครื่องหมายการค้าเป็นรูปงูถูกลูกศรปักที่หัว แต่คนไทยสมัยนั้นเรียกชื่อง่ายๆว่า “ห้างขายยาอังกฤษตรางู” ต่อมา พ.ศ. 2440 ได้ขยายสาขาขึ้นอีกแห่งที่สี่กั๊กพระยาศรี หมอเฮย์ได้เป็นเจ้าของห้างฯแต่ผู้เดียว โดยรับโอนหุ้นจากหมอกาแวน จนกระทั่งปี พ.ศ. 2449 จึงได้ขายกิจการทั้งหมดให้แก่คนปรุงยาในร้านคือ มร.แมคเบธ

พ.ศ. 2471 – มร.แมคเบธ ต้องการขายกิจการห้างขายยาอังกฤษตรางู จึงได้ติดต่อนายล้วน ว่องวานิช หรือคนทั่วไปเรียก หมอล้วน ผู้ซึ่งอพยพจากเมืองจีนมาสยามตั้งแต่อายุ 12 ปี มีโอกาสเข้าเรียนที่อัสสัมชัญ หมอล้วนเคยทำงานที่ห้างฯ มาก่อน มีประสบการณ์การปรุงยา ได้รับประกาศนียบัตรเป็นเภสัชกรและนายแพทย์จากกระทรวงสาธารณสุข ด้วยความคุ้นเคยและไ้ว้เนื้อเชื่อใจ มร.แมคเบธจึงบอกขายห้างฯ แก่หมอล้วนเป็นรายแรก ซึ่งหมอล้วนตกลงทันที โดยรวบรวมเงินส่วนตัวและกู้ยืมมาซื้อกิจการห้างฯ ในราคาหนึ่งแสนบาท
ห้างขายยาอังกฤษตรางู ภายใต้การบริหารของหมอล้วน มีความเจริญก้าวหน้าจนถึงสงครามมหาเอเชียบูรพา เกิดความขาดแคลนในทุกด้าน และด้วยเป็นคนชอบช่วยเหลือผู้อื่น การส่งยาไปช่วยเหลือชาวจีนในประเทศจีนของหมอล้วน ทำให้รัฐฯ ไม่พอใจ หมอล้วนต้องลี้ภัยไปฮ่องกง และส่งบุตรชาย นายบุญยง ว่องวานิช ขณะนั้นอายุ 17 ปี ที่กำลังเรียนที่ฮ่องกงกลับไทย เพื่อมาดูแลกิจการห้างฯ ซึ่งต้องเปลี่ยนชื่อชั่วคราวเป็น “ห้างขายยาตรางู” เนื่องจากอังกฤษเป็นชนชาติศัตรูในขณะนั้น ขณะเดียวกันหมอล้วนเดินทางไปเป็นหมอที่สภากาชาดมณฑลกวางสี ได้ร่วมคณะช่วยเหลือเสรีไทยในการปฏิบัติหน้าที่ของนายสงวน ตุลารักษ์ครั้งนั้นด้วย
หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หมอล้วนกลับมาฟื้นฟูห้างฯ ขยายกิจการเจริญรุดหน้า ทั้งการผลิตยา/รับจ้างผลิตยาสามัญประจำบ้าน เครื่องสำอางค์ เช่น แป้งน้ำควินนา และเป็นตัวแทนจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากต่างประเทศ พ.ศ. 2494 – หมอล้วนพัฒนาสินค้าใหม่คือ แป้งเด็กเซนลุกซ์ โดยใช้รูปหลานคนแรกเป็นเครื่องหมายการค้า สินค้าที่เป็นสัญลักษณ์คู่กับห้างฯ อีกชนิดหนึ่งคือ แป้งเย็นปริกลี่ฮีทตรางู ซึ่งถือกำเนิดในปี พ.ศ. 2495 และยังคงได้รับความนิยมจนถึงปัจจุบัน พร้อมกับการบริหารของทายาทรุ่น 3 ที่ยังคงยึดหลักธรรมในการประกอบธุรกิจเฉกเช่นหมอล้วน (https://www.facebook.com/chieanchuang.kalayanamitr/posts/10213120293099501)
เรื่อง/ภาพ – หนังสือ 100 ปี ห้างขายยาอังกฤษ(ตรางู)

1906 – Thailand Air mail via KLM Bangkok to Riederau am Ammersee.
1946 (30th Sep) “British Dispensary Co.” business cover from Bangkok to Chicago, Illinois. Franked with 1 baht indigo, tied by Bangkok(30.9.46) postmark.
1948 – Thailand airmail cover to US 1948
1970s – Thailand “BRITISH DISPENSARY” Cachet Registered Airmail Cover MEDICAL

แหล่งข้อมูลน่ารู้ประกอบการศึกษาจาก จุลพิพิธภัณฑ์ส.สินชัย สรุปเกี่ยวกับประวัติห้างขายยาอังกฤษ (ตรางู)

จากเพจ FB: จุลพิพิธภัณฑ์ส.สินชัย

แหล่งข้อมูลสำหรับศึกษาเพิ่มเติม:
http://www.britishdispensary.com/
https://www.silpa-mag.com/history/article_49206